OP DE BANK MET JAN SIJBRAND

Veranderend toezicht in een veranderende omgeving

OP DE BANK

MET

JAN SIJBRAND

Veranderend toezicht in een veranderende omgeving

AMBER KLOMPMAKER, REGULATORY REPORTING BIJ NIBC EN HERMAN DIJKHUIZEN, CFO VAN NIBC, ZITTEN OP ANDERHALVE METER AFSTAND VAN ELKAAR OP DE BANK MET JAN SIJBRAND. JAN IS EEN GOEDE BEKENDE VAN NIBC, ALS VOORMALIG CRO EN OMDAT HIJ ONDER ANDERE DIRECTEUR TOEZICHT BIJ DE NEDERLANDSCHE BANK WAS. VANUIT VERSCHILLENDE PERSPECTIEVEN WORDT TIJDENS EEN ENERVEREND GESPREK GEKEKEN NAAR DE DIVERSE MANIEREN VAN TOEZICHT HOUDEN OP DE BANKEN DOOR DE JAREN HEEN EN HET NUT DAARVAN IN DE TOEKOMST.

Herman: “Jan, je hebt tussen 2008 en 2011 bij ons gewerkt als Chief Risk Officer, heb je NIBC zien veranderen sinds die tijd?”

JAN: “Als voorbereiding op ons gesprek heb ik jullie jaarverslag van 2019 en 2010 naast elkaar gelegd. In 2010 werd er bij de bank al onderscheid gemaakt tussen corporate en retail en waren jullie al in vijf corporate sectoren werkzaam. Ik zie nu twee nieuwe sectoren: fintech en technology. Twee wisselingen in tien jaar vind ik niet enorm veel. De funding van NIBC is door de komst van spaarproducten meer retail geworden, daar zit een verandering. Verder zit er opmerkelijk veel stabiliteit in de bank.”

AMBER: “Grappig, dat herken ik niet. Ik heb het gevoel dat we de afgelopen jaren geen moment stil hebben gestaan. Zo hebben we bijvoorbeeld een grote groei in leasing gemaakt door de lancering van Beequip, nu een serieuze alternatieve financier voor het mkb in Nederland. Dergelijke groei-initiatieven zoeken we nu ook in andere nichemarkten. Daar ligt onze kracht. We kunnen slagvaardiger zijn dan de grootbanken en daardoor gaat het makkelijker om dat soort nieuwe initiatieven te kunnen lanceren naast onze kernactiviteiten.”


JAN: “NIBC was altijd snel in dat soort ontwikkelingen, jullie zaten dicht bij de klant. Hierdoor kwamen veelbelovende initiatieven snel tot bloei en af en toe gaat er ook snel iets fout.”

HERMAN: “Vijfenzeventig jaar is een mooi moment om terug te kijken op hetgeen waar we goed in zijn en wat wij in de toekomst willen behouden om ook in de komende periode succesvol te kunnen zijn. We hebben geleerd van wat niet goed is gegaan en bouwen verder op de fundamenten die goed zijn. Laten we kijken welke rol het Bankentoezicht speelt om de sector en NIBC te focussen op de rol in de maatschappij. Dit observerend, ben ik heel benieuwd hoe jij, Amber, het huidige toezicht vanuit De Nederlandsche Bank (DNB) ervaart. In jouw functie heb jij hier elke dag mee te maken.”

AMBER: “Ik vind het redelijk formeel. Mijn contact beperkt zich tot het voldoen aan rapportage verplichtingen. De relatie is vaak door datagedreven. We leveren data aan de toezichthouder en dan sluiten de luiken als het ware weer. Was de werkwijze van de toezichthouder altijd zo?”

JAN: “Nee. Door de komst van het Europees toezicht in 2014 heeft dit een draai gemaakt. DNB is traditioneel ‘principle-based’, de European Central Bank (ECB) is ‘rule-based’ en datagedreven. Het DNB toezicht is dus niet alleen gebaseerd op regels, maar ook op relevante principes of vastgestelde doelen. De ECB kijkt voornamelijk of de regels nageleefd worden. De verhouding tussen de ECB en de banken is daardoor veel formeler en afstandelijker. De top van de ECB zit al lang in het vak en heeft vaak wel een persoonlijke ‘principle-based’ visie. Op de andere niveaus binnen de ECB moeten de regels worden uitgevoerd en data ingevorderd.”

HERMAN: “Als LSI (Less Significant Institution) staan wij natuurlijk onder direct toezicht van DNB en indirect toezicht van de ECB. Ik merk wel dat DNB in het verleden autonomer was en nu duidelijk meer van de ECB afgeleid toezicht houdt. Toezicht is er om controle te houden, dat vind ik vanzelfsprekend. NIBC is de onder toezicht gestelde en hoort verantwoording af te leggen: open, eerlijk en transparant. Zo heb ik op de eerste dag van de coronacrisis aan onze toezichthouder voorgesteld om frequent met elkaar te bellen. Liquiditeit heeft de constante aandacht van zowel DNB als van NIBC. Wij weten hoe de zaken ervoor staan en delen dit met de toezichthouder. De solvabiliteit van NIBC is eveneens heel sterk, hierin is bewust veel geïnvesteerd.”

JAN: “Het contact dat je met de toezichthouder hebt, is ook afhankelijk van de situatie waarin je zit. Als het rustig loopt dan krijg je routinematig toezicht. In 2008 toen er een crisis was, was de Nederlandse overheid bereid garanties voor de funding van banken af te geven als je toestemming had van DNB. Op dat moment werd het voor hen ook serieus en kwam er een team langs bij de bank waarvan ik de gelijke nog nooit had gezien.”

HERMAN: “We hebben ook zo’n soort moment gehad met onze beursgang. Dan krijg je inderdaad een deep dive op alles wat je doet.”

JAN: “Zo’n moment wordt echt aangegrepen. De toezichthouder kan dat te allen tijde doen, maar het is voor hen een stuk prettiger werken als jij de toezichthouder echt nodig hebt. Dan komt er een checklist van ten minste 17 categorieën, die je als top van DNB ook op je bureau krijgt. Voor deze categorieën kan rood, oranje of groen gescoord worden. Als er genoeg categorieën groen zijn, dan krijg je toestemming voor een beursgang. Zo gaat het en dit is wel de kans als toezichthouder om een bank weer eens goed door te lichten. En dan ben je er als bank weer een paar jaar klaar mee.”

Amber: “Klopt het, als ik jou zo hoor praten, dat jij meer een principle-based toezichthouder was?”

JAN: “Jazeker. Als je een toezichthouder bent zoals DNB of AFM kun je toezicht houden en ingrijpen op illegale zaken of op schadelijke zaken. In Nederland richtten we ons bij voorkeur op de schadelijke zaken. Als iets illegaal was maar niet schadelijk, dan kreeg het tweede prioriteit. Andersom gold, als zaken schadelijk waren maar niet illegaal, dan pakten we dat aan. De ECB ziet dit precies andersom. Als zaken schadelijk zijn, maar niet illegaal, gaan zij daar niets aan doen. Als een overtreding niet in de wet is beschreven, wordt er niet gehandhaafd. Dat is het verschil tussen ‘rule-based’ en ‘principle-based’. ‘Rule-based’ kijkt naar regels en de wet. ‘Principle-based’ kijkt breder, naar wat er fout kan gaan.”

Amber: “En in het algemeen, wat is het nut van toezicht op de financiële sector?”

JAN: “Ik trek vaak een parallel met risicomanagement in een bank. Wat is het nut hiervan? Je rekent erop dat de commercie juist handelt, maar heel af en toe gaat dat niet goed en moet iemand anders de bank beschermen. Daar is risicomanagement voor. Checks en balances om te zorgen dat de commercie niet te snelgaat. Dat doet toezicht eigenlijk ook. Grosso modo werken de banken uiteraard goed, maar heel af en toe niet. En dan moet de toezichthouder de maatschappij beschermen tegen ongelukken die eruit voort kunnen komen.”

“Een toezichthouder beschermt de maatschappij tegen niet functioneren van de eigen checks van een instelling. Een zoveelste bescherming maar die is af en toe nodig.”
JAN

Herman: “Als je kijkt naar toezicht en de wereld om ons heen zie je momenteel de klassieke banken en daaromheen heel veel nieuwe fintechs. Hoe kijk jij daar naar? Ik worstel met het level playing field, hoe gaan we hiermee om en wat is reëel.”

JAN: “We moeten eerst gaan zien hoe fintechs zich ontwikkelen. Er wordt al vijf jaar gesproken dat fintechs de disruptors binnen de bankwereld worden, maar zoveel is er in mijn ogen nog niet verstoord. Een hele denkbare uitkomst is dat bestaande banken zelf de technologie incorporeren. Het is ook een mogelijkheid dat fintechs sneller en meer agile zijn en zij de rol van banken overnemen. Of dat hele grote andere partijen, de Amazons en Googles van deze wereld, de fintechs omarmen en de banken van hun troon stoten. Er zijn een paar fintechs die het heel goed doen zoals Adyen. Ik zie op dit moment ook dat succesvolle fintechs een banklicentie aanvragen. Ze staan ook onder toezicht. Dit geeft ze legitimiteit. Op die manier wordt een geslaagde disruptor vanzelf ook weer een bank.”

Amber: “Hoe is het toezicht op fintechs eigenlijk geregeld?”

JAN: “Als je naar toezicht kijkt, gaat het om het beschermen van de maatschappij. De samenleving verwacht dat de toezichthouder let op fintechs, zeker als deze groter worden of dreigen om te vallen. Toezichthouders willen dus weten wat er daar gebeurt. Dan krijg je het probleem dat toezichthouders werken met specifieke categorieën financiële instellingen, verzekeraars en pensioenfondsen. In hun ogen voldoet een fintech niet aan de definitie van een bank als zij bijvoorbeeld wel deposito’s opnemen, maar niet uitlenen. Er is dus nog denkwerk nodig bij de toezichthouder wat de risico’s zijn van fintechs en dat moet vertaald worden in een geschikt toezichtskader voor de fintech. Een goede fintech zal hier overigens geen probleem in zien en een banklicentie aanvragen. Fintechs bieden vaak één specifiek product aan en zullen daardoor vrijgesteld worden van veel rapportageverplichtingen waar meer traditionele banken wel aan moeten voldoen. Voor hen is dat niet zo’n gecompliceerd proces als dat voor andere organisaties zou kunnen zijn. Ik verwacht meer fintechs met banklicenties.”

HERMAN: “Het is een goede wake up call, dat de wereld er toch anders uit komt te zien.”

CV Jan Sijbrand

Vanaf januari 2019 is Jan Sijbrand Commissaris bij PwC.

Hiervoor was hij van medio 2011 tot medio 2018 directeur bij De Nederlandsche Bank. Als voorzitter Toezicht was Jan Sijbrand primair verantwoordelijk voor de toezichttaken en het toezichtbeleid van DNB. Hij vervulde tevens toezichthoudende rollen bij de ECB (Frankfurt) en EBA (Londen).

Van 2008 tot medio 2011 was Jan Sijbrand lid van de Raad van Bestuur en Chief Risk Officer van NIBC. Daarvoor was hij o.a. werkzaam bij ABN AMRO, Rabobank en Shell.

Toezicht in Nederland

De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op verschillende typen financiële organisaties in Nederland, waaronder banken, pensioenfondsen en verzekeraars. De Europese Centrale Bank (ECB) houdt samen met DNB en de andere nationale toezichthouders in Europa toezicht op de grote internationale banken in Europa. Op dit moment zijn dit circa 120 banken. In Nederland vallen ABN AMRO, SNS bank, Rabobank, ING Bank, BNG Bank en NWB Bank rechtstreeks onder het toezicht van de ECB. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt in Nederland toezicht op de manier waarop financiële instellingen met hun klanten omgaan.